De inbrekers van morgen

Er komen twee dingen aan. AI maakt de babbeltruc nu al beter. Daar moet jij vandaag iets mee. Kwantumcomputers kunnen later een deel van onze sloten openen. Dat is vooral werk voor de bedrijven die de sloten maken.

AI: de inbreker die jou kent

AI is de afkorting van kunstmatige intelligentie. Het zijn computerprogramma’s die zelf tekst, beeld en geluid kunnen maken. Vroeger herkende je oplichting aan kromme zinnen. Dat werkt niet meer. Met AI kan een oplichter:

• Berichten zonder fouten schrijven. In elke taal en in elke toon. Ook in de toon van je bank of je baas.
• Een stem namaken. Een kort stukje geluid uit een filmpje is genoeg, en de programma’s kosten weinig of niets. Daarna klinkt de oplichter aan de telefoon als iemand die je kent. “Mam, ik heb een ongeluk gehad. Ik heb nu geld nodig.”
• Nepfilmpjes en nepfoto’s maken van echte mensen. Zo’n nagemaakt beeld heet een deepfake, en staat zo ook in het woordenboek. Het kan ook in een videogesprek.
• Een bericht op maat maken. Alles wat over jou op internet staat, verwerkt de computer tot een bericht dat precies bij jouw leven past.
• Duizenden mensen tegelijk benaderen. Vroeger kostte één slachtoffer veel werk. Nu doet de computer dat werk.

De techniek is nieuw. De truc is oud: iemand wil dat je snel iets doet, zonder na te denken. Je beste verdediging is daarom geen programma. Het is wat je zelf doet.

Het geheime woord van je familie

Spreek met je familie een geheim woord af. Zet het nergens op internet. Belt er iemand in paniek die om geld vraagt? Vraag dan naar het woord. Een nagemaakte stem kent het niet. Spreek het vanavond af, aan tafel. Niet in een bericht.

Drie regels die erbij horen:

1. Haast is het alarmsignaal. Hoe meer haast de ander heeft, hoe rustiger jij wordt.
2. Controleer het zelf. Hang op. Bel terug op het nummer dat je al had.
3. Geloof je ogen en oren niet zomaar. Een bekende stem of een bekend gezicht is geen bewijs meer.

De nieuwe huisgenoot: zelf AI gebruiken

AI is niet alleen gereedschap van inbrekers. Je haalt het ook zelf in huis. Als programma waarmee je kunt praten, zoals ChatGPT of Claude. Dat heet een chatbot. Of als hulpje dat je mail leest en dingen voor je regelt. Het is een handige huisgenoot. Maar let op een paar dingen.

• Wat je intypt, gaat je huis uit. Zet geen wachtwoorden, geen BSN en niets over je gezondheid in een chatbot. Ook geen gegevens van andere mensen. Op je werk geldt dat nog sterker.
• Kijk in de instellingen. Daar staat of het bedrijf jouw gesprekken gebruikt om het programma slimmer te maken. Vaak kun je dat uitzetten.
• Geef zo min mogelijk sleutels. Sommige AI-hulpjes mogen je mail lezen of voor jou op knoppen klikken. Zo’n hulpje kan voor de gek gehouden worden. In een webpagina of e-mail kan een verborgen opdracht staan. Het hulpje voert die uit alsof jij het vroeg. Geef dus alleen toegang die echt nodig is. Laat betalen en berichten versturen altijd eerst door jou goedkeuren.
• Controleer wat het zegt. Een chatbot kan iets verzinnen en het heel zeker laten klinken. Ook een webadres of een telefoonnummer. Zoek het nummer van je bank dus nooit op via een chatbot.
• Er bestaan ook nepapps. Installeer alleen de echte app van de maker.

Kwantumcomputers: de loper voor oude sloten

Veel beveiliging op internet werkt met rekensommen. Die sommen zijn zo moeilijk dat een gewone computer er langer over doet dan een mensenleven duurt. Een kwantumcomputer rekent op een heel andere manier. Als hij sterk genoeg is, lost hij een deel van die sommen snel op. Dan heb je een loper: één sleutel die op heel veel oude sloten past.

Wat je eerlijk moet weten:

• Die computer is er nog niet. Niemand weet precies wanneer hij komt. De AIVD en het NCSC verwachten het tussen 2030 en 2040. Dat zijn twee organisaties van de overheid die over veiligheid gaan. De kans dat het in 2030 al lukt, noemen experts klein maar echt. (bron)
• Niet alle sloten zijn zwak. Het gaat om de techniek waarmee apparaten een veilige verbinding met elkaar maken. Een lang en sterk wachtwoord blijft gewoon goed.
• De nieuwe sloten bestaan al. Sinds 2024 zijn er officiële afspraken voor beveiliging waar een kwantumcomputer niet doorheen komt. Grote bedrijven bouwen die stap voor stap in.

Nu stelen, later openbreken

Waarom is dit vandaag al een onderwerp? Gegevens die nu veilig op slot zitten, kunnen nu al gestolen en bewaard worden. Over tien jaar breekt de dief ze alsnog open. Dat is vooral een gevaar voor geheimen die lang geheim moeten blijven. Denk aan geheimen van een land, van een ziekenhuis of van een bedrijf. Voor je boodschappenlijstje maakt het niets uit.

Wat jij kunt doen, en wat niet

Wel:

• Houd je apparaten en apps bijgewerkt. De nieuwe sloten komen vanzelf binnen met updates.
• Kies diensten die laten zien dat ze hun beveiliging bijhouden.
• Vervang apparaten die geen updates meer krijgen.
• Spreek het geheime woord af en gebruik de drie regels.

Niet:

• Koop geen spullen die “kwantumveilig” heten. Wie dat nu aan gewone mensen verkoopt, verkoopt vooral angst.
• Je kunt niet beïnvloeden wanneer de kwantumcomputer komt. Dit is werk voor bedrijven, banken en de overheid.

Kort gezegd: AI is het probleem van vandaag. Het vraagt dat je anders gaat doen. Kwantum is het probleem van morgen. Het vraagt vooral dat je je updates blijft doen.

Wat je nu kunt doen

1. Zet updates op automatisch. Dat is het enige wat echt helpt tegen de kwantumcomputer, en het staat in niveau 1.
2. Spreek thuis een geheim woord af. Een nagemaakte stem kent het niet.
3. Twijfel je bij een bericht? Bel zelf terug op een nummer dat je al had. Hoe dat werkt staat in hoofdstuk 2.