Naar de inhoud
digi-fort.

Weergave
Tekstgrootte
Kleuren

Deze keuze blijft op dit apparaat staan.

Doen · Hoofdstuk 4 van 5

Voor de mensen om je heen

Ongeveer 11 minuten lezen

Hoe lang? Eén bezoek van ongeveer een uur.

Wat je nodig hebt: de telefoon van de ander, opgeladen. En deze pagina op je eigen telefoon.

Je huis is zo veilig als de mensen die een sleutel hebben. Komt een inbreker bij jou niet binnen? Dan probeert hij het via je moeder, je kind of je collega. Hier staat hoe je in één bezoek hun telefoon op slot zet.

Lees je dit voor jezelf? Dat kan ook. De pagina praat tegen een helper, maar de knoppen zijn hetzelfde. Waar “de ander” staat, ben jij het. Bij stap 1, 2 en 7 staat Voor jezelf met wat je anders doet.

Voor je gaat

Het bezoek: zeven stappen

Doe de stappen in deze volgorde. Na elke stap zet je een vinkje. Wat je afvinkt, onthoudt je eigen browser. Zo kun je bij een volgend bezoek verder waar je was.

  1. Stap 1 · ongeveer 5 minuten

    Spreek af: bij twijfel bel je mij

    Wat je zegt: “Belt of appt iemand over je bank of over geld? Hang op en bel mij. Dat is nooit dom.”

    Zet daarna jouw nummer bij hun favorieten. Dan bellen ze je met één tik.

    Voor jezelf: zet het nummer van iemand die je vertrouwt erin, zoals je dochter of zoon. Waar hieronder “jouw naam” staat, kies je die naam.

    Staat het nummer nog niet in de contacten? Zet het er eerst in:

    • iPhone: open de app Contacten. Tik rechtsboven op het plusteken. Typ de naam en het nummer. Tik op Gereed.
    • Android: open de app Contacten. Tik op het plusteken. Op een Samsung staat het bovenin, op andere telefoons soms rechtsonder. Typ de naam en het nummer. Tik op Opslaan.

    Zet het nummer nu bij de favorieten:

    • iPhone: open de app Telefoon. Tik onderin op Favorieten en dan op het plusteken. Kies jouw naam.
    • Android: open de app Contacten. Open jouw naam en tik op het sterretje.

    Gelukt als: jouw naam staat bij de favorieten. Bel één keer met één tik om het te proberen.

  2. Stap 2 · ongeveer 5 minuten

    Spreek een familiewoord af

    Wat je zegt: “Vraagt iemand in paniek om geld, ook als het op mij lijkt? Vraag dan eerst naar ons woord.”

    1. Kies samen één gek woord. Iets wat nergens op internet staat.
    2. Zet het woord niet in een app of een bericht. Alleen in jullie hoofd.
    3. Oefen het één keer. Doe alsof je belt en om geld vraagt.

    Voor jezelf: bel je kinderen of familie en spreek samen een woord af. Vraagt iemand om geld en zegt hij dat hij je kind is? Vraag dan naar het woord.

    Gelukt als: de ander vraagt bij het oefenen uit zichzelf naar het woord. Of, voor jezelf: je familie kent het woord.

  3. Stap 3 · ongeveer 10 minuten

    Zet het scherm op slot met een pincode

    Wat je zegt: “Je telefoon is de sleutelbos van je hele huis. Die doen we op slot.”

    • iPhone: open Instellingen. Tik op Face ID en toegangscode. Heeft de iPhone een ronde knop onder het scherm? Dan heet het Touch ID en toegangscode.
    • Staat er nog geen code op de iPhone? Tik dan op Zet toegangscode aan. Staat er al een code op van zes cijfers of meer? Dan is deze stap klaar. Is de code korter, zoals vier cijfers? Tik op Wijzig toegangscode en kies een nieuwe.
    • Android: open Instellingen. Tik op Beveiliging, dan op Schermvergrendeling en dan op Pincode. Vind je het niet? Typ “schermvergrendeling” in het zoekveld bovenin Instellingen.

    Kies een code van zes cijfers of meer. Niet de geboortedatum en niet 123456. Help je iemand? Laat de ander de code dan zelf kiezen, en kijk niet mee.

    Gelukt als: de telefoon vraagt om de code als je hem van het slot haalt.

  4. Stap 4 · ongeveer 10 minuten

    Zet updates op automatisch

    Wat je zegt: “Een update repareert zwakke plekken in je telefoon. Die laten we voortaan vanzelf komen.”

    • iPhone: open Instellingen. Tik op Algemeen, dan op Software-update en dan op Automatische updates. Zet daar alle schuifjes aan.
    • Samsung: open Instellingen. Tik op Software-update. Zet het schuifje bij Automatisch downloaden via wifi aan.
    • Ander merk Android: open Instellingen. Typ “update” in het zoekveld bovenin en open de software-update. Zie je een schuifje voor automatisch downloaden? Zet het aan. Geen schuifje? Dan gaat het al vanzelf.
    • Apps op de iPhone: open Instellingen, niet de App Store. Veeg naar beneden tot Apps en tik erop. Tik dan op App Store. Staat App Store zelf al in de lijst? Tik daar meteen op. Zet het schuifje aan waar “updates” bij staat.
    • Apps op Android: open de Play Store. Tik rechtsboven op het rondje met de foto of letter. Tik op Instellingen, dan op Netwerkvoorkeuren en dan op Apps automatisch updaten. Kies dat het via wifi mag.

    Kijk nu of er al een update klaarstaat:

    • Telefoon zelf: ga terug naar Software-update of Systeemupdate. Staat er een update? Tik op de knop eronder om hem te installeren. Laat de ander de code intikken. Leg de telefoon aan de lader. Hij start vanzelf opnieuw op.
    • Apps op de iPhone: open de App Store. Tik rechtsboven op het rondje met de foto of letters. Veeg omlaag. Staan er apps onder een kopje met updates? Tik op de knop om alles bij te werken.
    • Apps op Android: open de Play Store. Tik rechtsboven op het rondje met de foto of letter. Tik op Apps en apparaat beheren. Staan er updates klaar? Tik op de knop om alles te updaten.

    Gelukt als: op de iPhone staan de schuifjes bij Automatische updates aan, op een Samsung het schuifje bij Automatisch downloaden via wifi. Voor de apps staat het schuifje of de keuze ook aan. Bij Software-update of Systeemupdate staat geen update meer klaar, en in de App Store of Play Store ook niet.

  5. Stap 5 · ongeveer 5 minuten

    Zet een pincode op WhatsApp

    Wat je zegt: “Vraagt iemand je om een code door te sturen, ook een bekende? Nooit doen.”

    1. Open WhatsApp.
      • iPhone: tik rechtsonder op Instellingen. Soms staat daar een foto in plaats van het woord.
      • Android: tik rechtsboven op de drie puntjes en dan op Instellingen.
    2. Tik op Account en dan op Verificatie in twee stappen.
    3. Tik op Aanzetten. Laat de ander een pincode van zes cijfers kiezen.
    4. Vul ook een e-mailadres in. Vergeet de ander de pincode? Dan stuurt WhatsApp naar dat adres een link om een nieuwe te maken.
    5. Schrijf de pincode op papier, en leg dat thuis op een vaste plek.

    Gelukt als: bij Verificatie in twee stappen kun je de pincode nu wijzigen. Dan staat hij aan.

  6. Stap 6 · ongeveer 20 minuten

    Zet een tweede slot op de e-mail

    Wat je zegt: “Wie je e-mail heeft, kan overal je wachtwoord veranderen. Daar zetten we een tweede slot op.”

    Wat is een tweede slot? Na het wachtwoord vraagt de e-mail nog om iets, zoals een code op de telefoon. Een inbreker met alleen het wachtwoord komt er dan niet in. Op het scherm heet het vaak tweestapsverificatie of verificatie in 2 stappen.

    Let op: dit zit niet in de Mail-app. Je zet het aan bij het account van de e-mail.

    Kijk wat er na het @-teken staat. Tik op die keuze. De rest sla je over. Lees elk scherm samen hardop voor voordat je verder tikt.

    @gmail.com
    1. Open de app waarmee je op internet gaat. Op een iPhone is dat Safari, het blauwe kompas. Op Android meestal Chrome, het rondje in vier kleuren.
    2. Typ bovenin myaccount.google.com en log in.
    3. Typ in het zoekveld bovenaan “verificatie in 2 stappen” en tik erop. Tik op de knop om het aan te zetten en volg het scherm.
    4. Typ daarna in het zoekveld “back-upcodes”. Zo heten de herstelcodes bij Google. Je ziet ze pas als je op de knop tikt om ze te maken.
    @hotmail.com, @outlook.com of @live.nl
    1. Open de app waarmee je op internet gaat. Typ bovenin account.microsoft.com en log in.
    2. Tik op Beveiliging. Microsoft zet de extra opties vaak op nog een scherm. Tik op de regel met “geavanceerde” of “meer beveiligingsopties”.
    3. Zoek “verificatie in twee stappen” en tik op de knop om het aan te zetten.
    @icloud.com of @me.com
    1. Open Instellingen op de iPhone. Tik bovenaan op de naam, en dan op het onderdeel met “beveiliging” erin.
    2. Staat Twee-factor-authenticatie op Aan? Dan is deze stap al klaar.
    3. Staat het uit? Tik erop en volg de vragen. Je bevestigt het telefoonnummer met een code die per sms komt.
    Een adres van KPN, Ziggo of een ander internetbedrijf

    Zoals @kpnmail.nl, @planet.nl, @hetnet.nl of @ziggo.nl. Bij zo’n adres kan een tweede slot vaak niet. Dat is niet jouw fout.

    Vraag: “Gebruik je dit wachtwoord ook ergens anders?” Nee? Dan is deze stap klaar. Ja? Geef de mail dan een nieuw wachtwoord:

    Het makkelijkst: bel je internetbedrijf. Het nummer staat op je rekening. Zeg: "Ik wil een nieuw wachtwoord voor mijn e-mailadres."

    Zelf doen? Dat gaat op de site van je internetbedrijf, niet in de Mail-app.

    1. Open de app waarmee je op internet gaat. Typ bovenin mijn.kpn.com of ziggo.nl/mijn-ziggo. Een adres op @planet.nl of @hetnet.nl hoort bij KPN.
    2. Log in. Als gebruikersnaam typ je meestal je mailadres. Weet je het wachtwoord niet? Tik op wachtwoord vergeten en typ je mailadres. Volg de link in de mail of sms die je krijgt. Lukt inloggen niet? Bel dan.
    3. Zoek op de pagina naar het woord "e-mail" of "wachtwoord wijzigen". Typ een nieuw wachtwoord en schrijf het op papier.

    Daarna de Mail-app. Die kent nog het oude wachtwoord.

    • iPhone: open Instellingen en typ "accounts" in het zoekveld. Tik op je mailadres. Zie je bovenaan weer een regel met je adres? Tik daar ook op. Vul bij Wachtwoord het nieuwe in. Tik dan op SMTP, bij Uitgaande mailserver. Tik op de bovenste server en vul ook daar het nieuwe wachtwoord in. Tik op Gereed.
    • Android: open je mail-app. Vraagt hij om je wachtwoord? Typ het nieuwe in.

    Gelukt? Stuur een mail naar je eigen adres. Komt hij binnen? Dan werken versturen en ontvangen allebei.

    Het scherm vraagt welk tweede slot je wilt
    • Een passkey: kies dit als het kan. Dat is een sleutel in de telefoon zelf. Inloggen gaat dan met vinger, gezicht of de pincode van de telefoon.
    • Een sms: de code komt als berichtje binnen. Je hoeft niets te installeren.
    • Een app die codes maakt, zoals Microsoft Authenticator of Google Authenticator. Installeer hem eerst uit de App Store of de Play Store en ga dan terug. Liever niet? Tik op een regel als “andere manier” en kies sms.

    Krijg je herstelcodes te zien? Dat zijn reservesleutels voor als de telefoon kwijt is. Schrijf ze op papier en leg ze bij de WhatsApp-pincode.

    Duurt het te lang, of is de ander moe? Stop gerust. Doe deze stap bij het volgende bezoek. Je hoeft niet uit te loggen om te kijken of het werkt. Dat zie je op het scherm zelf.

    Gelukt als: bij het tweede slot staat Aan. Of, bij een adres van het internetbedrijf zonder tweede slot: het wachtwoord van de mail wordt nergens anders gebruikt.

  7. Stap 7 · ongeveer 5 minuten

    Spreek de belangrijkste regel af

    Wat je zegt: “De bank vraagt nooit om je geld naar een veilige rekening te zetten. De bank vraagt nooit om je pincode. En de bank haalt nooit je pas op.”

    Tik op wie je helpt. De rest sla je over.

    Voor jezelf of een ouder
    1. Pak de bankpas. Daarop staat het telefoonnummer van de bank.
    2. Zet dat nummer in de contacten, zoals bij stap 1. Typ als naam de naam van de bank.

    Voor jezelf: zeg de regel hieronder één keer hardop. Dan onthoud je hem beter.

    Wat je zegt: “Belt iemand namens de bank? Hang op. Bel zelf terug op dit nummer.”

    Voor een kind

    Wat je zegt: “Vraagt iemand online om een foto, of dreigt iemand ermee? Nooit betalen, altijd vertellen. Je krijgt geen straf.”

    Gelukt als: de regel kan in eigen woorden gezegd worden. Voor jezelf of een ouder staat ook het nummer van de bank in de contacten.

Na het bezoek

  1. Bel over een week. Vraag of alles nog werkt. Zo blijft de drempel om jou te bellen laag.
  2. Plan een tweede bezoek. Doe dan samen de huischeck: tien korte vragen. Bij elke “nee” staat wat je kunt doen. Met een kind? Zet bovenaan het vinkje aan bij “Ik doe de check samen met een kind”.
  3. Doe daarna samen Ik heb één avond. Vier van de zes stappen heb je nu al gedaan. Nieuw is vooral een wachtwoordmanager: een app die alle wachtwoorden bewaart en invult.

Waarom juist zij

Anderen helpen is geen liefdadigheid. Het is ook zelfbescherming.

jouw huisje moederje kindeen collegade slechtst bewaarde sleutelopent jouw voordeur
Niet iedereen met een sleutel van jouw huis woont erin. Een inbreker die bij jou niet binnenkomt, probeert de sleutel die het slechtst bewaard wordt.

Ouders en ouderen

Een lachende oudere man met wit haar en baard houdt een telefoon aan zijn oor.
De belangrijkste afspraak van dit hoofdstuk kost niets: bellen bij twijfel mag altijd, en is nooit dom. Foto: Direct Media, CC0.

Ouderen zijn vaak het doelwit. Bij de nep-bankmedewerker is volgens de politie bijna 80 procent van de slachtoffers ouder dan 60. Bij de “hoi mam”-truc zijn de meeste slachtoffers ouder dan 50.

Van elke tien slachtoffers van de nep-bankmedewerker zijn er bijna acht ouder dan 60. Politie, 2024

Zo ziet zo’n bericht eruit. Laat het ook eens zien aan wie je wilt beschermen.

Vind de truc

Tik aan wat je niet vertrouwt. Er zitten er 4 in.

+31 6 2957 ••••WhatsApp · 10:37

Hoi mam, . Oude telefoon is in de wc gevallen 🙈 Sla je hem op?

maar mijn bankapp werkt nog niet op deze telefoon. Ik betaal je morgen terug ❤️

  1. Een nieuw nummer. Daar begint de truc. In een rechtszaak uit 2021 zetten twee oplichters de foto van iemands kind op een WhatsApp-account en stuurden ze berichten vanaf een nieuw nummer.
  2. Haast. Het moet vandaag. In die rechtszaak was het een loodgieter die met spoed betaald moest worden, of een hypotheek die geblokkeerd stond.
  3. Geld naar de rekening van een ander. Zo gaat het geld naar een geldezel: iemand die zijn rekening uitleent. Zonder die tussenpersonen werkt deze oplichting niet.
  4. Bellen kan niet. Wie niet belt, kun je niet horen. Bel dus juist wel, op het oude nummer: dan krijg je je echte kind aan de lijn.

Wat je doet. Bel het oude nummer. Neemt je kind op, dan is het nieuwe nummer nep. Of vraag naar het geheime woord van je familie.

Een nagemaakt bericht van +31 6 2957 •••• via WhatsApp, om te oefenen. Het is geen echt bericht.

Even denken

Je vader wil zijn wachtwoorden in een schriftje in een la thuis schrijven. Wat zeg je?

Wil je weten hoe een oplichter denkt? In het inbraakspel probeer je zelf geld los te krijgen bij Ria.

Kinderen en tieners

Als iemand dichtbij meekijkt

Niet elke inbreker komt van buiten. Soms heeft iemand die dichtbij staat, een partner of een ex, stiekem een app op je telefoon gezet. Zo’n app heet stalkerware. De ander ziet dan wat je zoekt, waar je bent, je berichten, je foto’s en soms je gesprekken. De app werkt onzichtbaar op de achtergrond.

Een batterij die ineens snel leeg is, veel meer dataverbruik of vreemde meldingen kunnen een teken zijn. Maar dat hoeft niet. En sommige van die apps merk je helemaal niet.

Waarschuwing: Verwijder de app niet meteen. De ander kan merken dat hij weg is. Volgens hulporganisaties kan de dreiging dan juist groter worden.

Doe eerst dit:

  1. Zoek hulp via een ander toestel, dat de ander nooit in handen heeft gehad. Wat je op je eigen telefoon opzoekt, kan hij of zij meelezen.
  2. Bel Veilig Thuis: 0800-2000. Gratis, en als je wilt anoniem. Samen bedenk je wat veilig is.
  3. Houd bij wat er gebeurt, met de datum erbij. Dat helpt als je later hulp zoekt of aangifte doet.

Ruim pas op als je met Veilig Thuis hebt besproken dat het veilig is. Een iPhone met iOS 16 of nieuwer heeft daarvoor Veiligheidscontrole, bij Instellingen en dan Privacy en beveiliging. Daar zie je met wie je iets deelt, zoals je locatie. En daar zet je dat stop.

Welke iOS je hebt, zie je zo: open Instellingen, tik op Algemeen en dan op Info. Het getal bij iOS-versie moet 16 of hoger zijn. Zie je Veiligheidscontrole niet staan? Dan is je iOS te oud.

Wat blijft er hangen?

Drie vragen over dit hoofdstuk. Geen cijfer, niets wordt opgeslagen: je ziet meteen hoe het zit.

Vraag 1

Je kind wordt gechanteerd met een foto. Wat is de belangrijkste boodschap vooraf?

Vraag 2

Je moeder krijgt een appje van een nieuw nummer: "Hoi mam, mijn telefoon is kapot. Kun je snel iets betalen?" Wat doet ze?

Vraag 3

Je helpt je moeder met haar digitale huis. Wat plan je?