Voor de mensen om je heen

Je huis is zo veilig als de mensen die een sleutel hebben. Een inbreker die bij jou niet binnenkomt, probeert het via je moeder, je kind of je collega. Anderen helpen is daarom geen liefdadigheid maar ook zelfbescherming.

Ouders en ouderen

Ouderen zijn vaak het doelwit. Bij de nep-bankmedewerker is volgens de politie bijna 80 procent van de slachtoffers ouder dan 60. Bij de “hoi mam”-truc zijn de meeste slachtoffers ouder dan 50. Wat het meeste oplevert:

• Spreek het familiewachtwoord af en oefen het één keer.
• Eén harde regel: de bank belt nooit om geld over te maken naar een “veilige rekening”, vraagt nooit om je pincode en haalt nooit je pas op.
• Wees de hulplijn. Spreek af dat ze jou altijd mogen bellen bij twijfel, zonder dat het dom voelt.
• Zet samen de basis op: updates aan, schermvergrendeling, tweede slot op de e-mail.
• Houd het simpel. Een schriftje met wachtwoorden in een la thuis is veiliger dan overal hetzelfde wachtwoord. Perfect is de vijand van beter.

Zo ziet zo’n bericht eruit. Laat het ook eens zien aan wie je wilt beschermen.

Kinderen en tieners

• Begin met het gesprek, niet met het verbod. Een kind dat bang is voor straf, vertelt niet wat er is misgegaan.
• Sextortion bestaat. Iemand doet zich online voor als leeftijdsgenoot, vraagt om een foto en chanteert daarna. De boodschap aan je kind: nooit betalen, altijd vertellen, je krijgt geen straf.
• Game-accounts zijn geld waard en worden gestolen. Ook daar: uniek wachtwoord en tweede slot.
• Wat online staat, blijft online, en wordt nu ook gebruikt om stemmen en gezichten na te maken. Denk na over wat openbaar staat.
• Geef het goede voorbeeld. Kinderen doen wat je doet, niet wat je zegt.

Op het werk

Op je werk beheer je niet alleen je eigen huis, maar ook de sleutels van anderen: klanten, cliënten, kandidaten, collega’s. De privacywet (AVG) verplicht je daar zorgvuldig mee om te gaan.

• Houd werk en privé gescheiden. Geen persoonsgegevens van anderen op je eigen laptop, in je privémail of in je privécloud.
• Vergrendel je scherm als je wegloopt, ook voor twee minuten.
• CEO-fraude: een bericht van “de directeur” met een spoedbetaling. Met een gekloonde stem is dit overtuigender dan ooit. Verifieer altijd via een tweede kanaal.
• Let op wat je in AI-tools plakt. Persoonsgegevens en vertrouwelijke stukken horen niet in een dienst waarvan je niet weet wat die ermee doet.
• Meld een fout direct. Een datalek dat een risico oplevert voor de betrokkenen moet binnen 72 uur na ontdekking bij de Autoriteit Persoonsgegevens gemeld worden. Dat lukt alleen als jij het meteen zegt.

Als iemand dichtbij meekijkt

Niet elke inbreker komt van buiten. Soms heeft iemand die dichtbij staat, een partner of een ex, stiekem een app op je telefoon gezet. Zo’n app heet stalkerware. De ander ziet dan wat je zoekt, waar je bent, je berichten, je foto’s en soms je gesprekken. De app werkt onzichtbaar op de achtergrond.

Een batterij die ineens snel leeg is, veel meer dataverbruik of vreemde meldingen kunnen een teken zijn. Maar dat hoeft niet, en sommige van die apps merk je helemaal niet.

Verwijder het niet meteen. Dat klinkt vreemd. Maar de ander kan merken dat de app weg is, en volgens hulporganisaties kan dat de dreiging juist groter maken. Doe daarom eerst dit:

1. Zoek hulp via een ander toestel, dat de ander nooit in handen heeft gehad. Wat je op je eigen telefoon opzoekt, kan hij of zij meelezen.
2. Bel Veilig Thuis: 0800-2000. Gratis, en als je wilt anoniem. Samen bedenk je wat veilig is.
3. Houd bij wat er gebeurt, met de datum erbij. Dat helpt als je later hulp zoekt of aangifte doet.

Is het veilig om op te ruimen? Een iPhone met iOS 16 of nieuwer heeft Veiligheidscontrole, bij Instellingen en dan Privacy en beveiliging. Daar zie je met wie je iets deelt, zoals je locatie, en zet je dat stop.

De huischeck bij iemand anders

Neem de tien vragen uit hoofdstuk 0 mee naar iemand die je wilt helpen. Plan een uur, zet koffie, en doe samen alleen niveau 1. Probeer niet alles in één keer. Eén avond met vier sloten erbij is meer waard dan een perfect plan dat niemand uitvoert.

Wat je nu kunt doen

1. Doe de huischeck samen, met de knop “samen met een kind” aan als het om een kind gaat.
2. Plan één avond en doe alleen niveau 1. Eén avond met vier sloten erbij is meer waard dan een perfect plan dat niemand uitvoert.
3. Spreek het geheime woord af met de mensen om wie het gaat. Juist zij krijgen de telefoontjes met een nagemaakte stem.