Naar de inhoud
digi-fort.

Weergave
Tekstgrootte
Kleuren

Deze keuze blijft op dit apparaat staan.

Opzoeken · Naslag

Van geheim woord naar zegelring

Ongeveer 10 minuten lezen

Zelf doen

Wat is een passkey?

Een passkey is inloggen zonder wachtwoord. Je bevestigt met je telefoon of computer: met je vinger, je gezicht of je pincode.

Hoe stel ik een passkey in?

Begin met je e-mail. Heb je KPN- of Ziggo-mail? Dan kan een passkey daar vaak nog niet. Geef je mail dan een nieuw, sterk wachtwoord. Log daarvoor in op MijnKPN of Mijn Ziggo en zoek “wachtwoord wijzigen”. De Mail-app op je telefoon vraagt daarna misschien om het nieuwe wachtwoord. Typ het dan in. Dat is normaal. Bij Gmail en Outlook gaat het zo, op iPhone en Android hetzelfde:

  1. Open je account in de browser, niet in een mail-app. Bij Gmail is dat myaccount.google.com. Bij Outlook of Hotmail is dat account.microsoft.com.
  2. Log in en typ “passkey” in de zoekbalk. Of zoek bij de beveiliging naar het woord passkey.
  3. Kies voor een passkey maken.
  4. Je telefoon of computer vraagt om je vinger, je gezicht of je pincode. Bevestig dat.

Gelukt? Dan vraagt de site de volgende keer om je vinger, gezicht of pincode, en niet meer om je wachtwoord.

Vraagt een site zelf of je een passkey wilt maken? Zeg dan ja.

Zelf doen

Wat als ik mijn telefoon of sleutel kwijtraak?

Dan kom je weer binnen met wat je vooraf hebt geregeld. Regel het dus nu, niet pas als het weg is.

Heb je niets van dit geregeld? Dan moet je via de herstelprocedure van de dienst. Dat is bijna altijd de zwakste weg naar binnen. Aanvallers proberen hem dus ook.

Zelf doen

Welke manieren van inloggen zijn er?

Acht, van zwak naar sterk. Zoek hoe jij nu inlogt, en lees alleen die trede:

  1. Eén wachtwoord voor alles: te zwak.
  2. Een ander wachtwoord per site: zwak.
  3. Een wachtwoordmanager: een goed begin.
  4. Een code per sms: beter dan niets.
  5. Een code uit een app: goed.
  6. Een passkey: sterk.
  7. Een sleutel in je hand: het sterkst.
  8. Twee sleutels en herstelcodes: het sterkst, en je sluit jezelf niet buiten.

Bankieren gaat anders: daar log je in met de app van je bank. Deze ladder gaat over je mail en je andere accounts.

Weet je niet hoe jij inlogt? Beantwoord dan de drie vragen hieronder. “Weet ik niet” mag ook. Daarna klik je alleen jouw trede open.

Op welke trede sta jij?

Drie vragen over je e-mail, want dat is je voordeur. Je antwoorden blijven op deze pagina.

Hoe log je in op je e-mail?
Vraagt je mail daarna nog iets, zoals een code?

Denk aan de laatste keer dat je inlogde op een nieuwe telefoon of computer.

Raak je je telefoon vandaag kwijt: kom je dan nog binnen?

Trede 1: Eén wachtwoord voor alles

Iets wat je weet
één woordmailbankwebshop

Hier helpt het tegen:

De buurman die over je schouder meekijkt.

Hier gaat het mis:

Eén webshop die gehackt wordt. Het woord past dan ook op je mail, je bank en je foto's.

Zelf doen

Lees hoe het zit
Een oud, verroest hangslot op een verweerde groene deur.
Onderaan de ladder staat het oudste slot dat we nog gebruiken: een woord dat je uitspreekt. Foto: Michal Jarmoluk, CC0.

Wordt een webwinkel gehackt, dan worden de gestolen e-mailadressen en wachtwoorden vaak doorverkocht op criminele marktplaatsen. Daarna hoeft niemand meer iets te raden: programma’s proberen jouw combinatie automatisch bij tientallen tot honderden andere diensten. Ook gegevens uit een lek van jaren geleden duiken zo weer op, en kunnen vandaag nog je mailbox openen.

Je kunt zelf nakijken of je adres in zo’n lijst staat, op haveibeenpwned.com. Dat is de bekendste en betrouwbaarste zoekmachine voor gelekte accounts. Hij vraagt alleen je e-mailadres, nooit een wachtwoord.

Zo heet dit in het jargon
datalek / data breach
de gestolen lijst met inloggegevens van een gehackte site
credential stuffing
het automatisch uitproberen van die gestolen combinatie bij andere diensten
have i been pwned
gratis site om op te zoeken of je adres in een bekend lek voorkomt

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 2: Een ander wachtwoord per site

Iets wat je weet
deze ben je vergeten

Hier helpt het tegen:

Het domino-effect: één lek opent nog maar één deur.

Hier gaat het mis:

Je geheugen. Wie vijftig sleutels moet onthouden, maakt ze kort en voorspelbaar, en daar leven kraakprogramma's van.

Zelf doen

Lees hoe het zit

Wie je wachtwoord niet heeft, kan het proberen te raden. Dat gaat niet met de hand: een gewone computer loopt miljarden mogelijkheden per seconde af. En hij begint nooit bij aaaa. Hij begint bij lijsten van echte wachtwoorden die eerder gelekt zijn, en bij woordenboeken met alle gangbare varianten daarop.

Welkom01, Zomer2026!, je achternaam met een uitroepteken: die staan er allemaal al in. Daarom is “voor elke site een ander wachtwoord” alleen sterk als ze ook echt onvoorspelbaar zijn. Wie vijftig unieke wachtwoorden zélf bedenkt, maakt vijftig keer hetzelfde soort patroon.

Zo heet dit in het jargon
brute force
botweg alle mogelijkheden aflopen tot er één past
dictionary attack
woordenboekaanval: eerst de bekende wachtwoorden en hun varianten proberen
hash
de versleutelde vorm waarin een site je wachtwoord bewaart; kraken = raden tot de hash klopt

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 3: Een wachtwoordmanager

Iets wat je weet
de kluisalle deuren

Hier helpt het tegen:

Slappe wachtwoorden. De kluis verzint er lange, wilde, onraadbare. Dat is het echte winstpunt.

Hier gaat het mis:

De kluisdeur zelf. Eén wachtwoord staat nu tussen een vreemde en alles wat je hebt.

Zelf doen

Even denken

Welk wachtwoord kost een kraakprogramma de meeste moeite?
Lees hoe het zit

Een kluis doet drie dingen tegelijk. Hij verzint wachtwoorden die jij nooit zou bedenken, hij onthoudt ze, en hij vult ze alleen in op de site waar ze bij horen. Dat laatste is een stille bonus: sta je op een nepsite, dan biedt de kluis niets aan. Die stilte is een waarschuwing.

Maar de sterkte van het geheel hangt nu aan die ene wachtzin. Vandaar de tekening hieronder: niet slimmigheid maar lengte zonder patroon is wat een kraker dwarszit. Vakmensen noemen die gok-ruimte entropie; hoe meer mogelijkheden, hoe hopelozer het raden wordt.

WAT WE VROEGER LEERDENTr0ub4dor&3elf tekens — en tóch een patroon dat een kraakprogramma als eerste probeertelf tekens, en tóch een bekend patroonWAT WEL WERKT: EEN WACHTZINkachelwortelnotulenbrommerzeefvijf woorden, blind getrokken — geen patroon, en wél te onthoudenvijf losse woorden: sterk én te onthouden
Zo heet dit in het jargon
password manager
wachtwoordbeheerder: de kluis zelf, bijvoorbeeld Bitwarden of Proton Pass
master password
de ene wachtzin die de kluis opent
passphrase
wachtzin: een wachtwoord dat uit meerdere willekeurige woorden bestaat
entropie
vakterm voor het aantal mogelijkheden dat een kraker moet aflopen

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 4: Een code per sms

Iets wat je weet
123456de codejouw telefoonzijn telefoon — jouw nummer

Hier helpt het tegen:

Iemand ver weg die alleen je wachtwoord heeft. Hij mist de sms.

Hier gaat het mis:

Je telefoonnummer. Met een kopie van je paspoort laat een oplichter jouw nummer op zijn eigen simkaart zetten. Dan komen de sms'jes bij hem.

Zelf de sms omwisselen

Lees hoe het zit

Inloggen met twee stappen heet tweestapsverificatie: iets wat je weet (het wachtwoord) plus iets wat je hebt (de telefoon). Dat idee is goed. Sms is alleen de zwakste uitvoering ervan, omdat een telefoonnummer niet echt van jou is: het hoort bij een simkaart, en een simkaart kan worden vervangen.

Bij een simswap belt of mailt een oplichter je provider met genoeg gegevens over jou om een nieuwe kaart te laten activeren. Vanaf dat moment komt elk sms’je bij hem. Toch geldt: sms is nog altijd stukken beter dan geen tweede stap.

Zo heet dit in het jargon
2FA / MFA
two-factor of multi-factor authentication: inloggen met twee of meer stappen
OTP
one-time password: een code die maar één keer geldig is
SIM-swap
subscriber identity module: het kapen van je telefoonnummer via de klantenservice van de provider

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 5: Een code uit een app

Iets wat je weet
482193elke 30 sec nieuwovertypen482193op de pagina

Hier helpt het tegen:

De simkaarttruc, en iedereen die alleen je wachtwoord buitmaakte.

Hier gaat het mis:

Jezelf. Op een nagemaakte inlogpagina typ je de code gewoon over, en de oplichter gebruikt hem binnen de dertig seconden.

Zelf doen

Even denken

Je typt op een nagemaakte inlogpagina de code uit je app over. Kan de oplichter daar iets mee?
Lees hoe het zit

Bij het instellen scan je een QR-code. Daarmee krijgen de app en de site één gedeeld geheim. Daarna rekenen ze allebei, los van elkaar, elke dertig seconden dezelfde code uit op basis van dat geheim en de klok. Er reist dus niets meer over het netwerk, en wat niet reist, kan niet onderschept worden.

Zo heet dit in het jargon
TOTP
time-based one-time password: de code die elke 30 seconden verspringt
authenticator app
de app die de codes maakt: Ente Auth, 2FAS, Aegis, Proton Pass
phishing
een nagemaakte pagina die je verleidt zelf je gegevens in te vullen
AiTM
adversary-in-the-middle: phishingsite die alles direct doorsluist naar de echte site

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 6: Een passkey

Iets wat je hebt

Hier helpt het tegen:

Nagemaakte inlogpagina's. Op een nepsite werkt je passkey niet, dus er valt niets te stelen.

Hier gaat het mis:

Je Apple- of Google-account. Dat bewaart je passkeys en zet ze op al je toestellen. Wie dat account overneemt, krijgt ze allemaal in één keer.

Zelf doen

Lees hoe het zit

Zie een passkey als een zegelring. Zo gaat het inloggen: de site stuurt een willekeurig zinnetje, je toestel drukt er een zegel in, en zegelt het webadres mee.

Bij het aanmaken maakt je apparaat twee helften die bij elkaar horen. De geheime helft blijft waar hij is en vertrekt nooit; de publieke helft geef je aan de site. Met die publieke helft kan de site controleren of een zegel echt is, maar er zelf geen maken. Dat is publieke-sleutelcryptografie, dezelfde techniek waarmee het hangslotje in de adresbalk werkt.

Het gevolg is groter dan het klinkt: de site bewaart nooit meer iets geheims van jou. Er is niets meer dat gelekt kán worden, en niets dat je per ongeluk aan een nepsite kunt doorgeven.

MET EEN CODE UIT EEN APPjijde nepsitede echte siteechte sitede codedoorgegevende oplichter is binnenMET EEN SLEUTEL IN ONZE HANDjij + sleuteljijde nepsitede echte siteechte sitehet adres klopt nietniets om door te gevennietsniemand komt binnen

Dezelfde nepsite, twee uitkomsten. Een code is losse informatie: de nepsite geeft hem gewoon door aan de echte site en logt in als jou. Een zegel is dat niet. Het geldt alleen voor het adres dat erom vroeg, en voor pr0ton.me heeft je sleutel er geen. Er verlaat dus niets je hand.

Zo heet dit in het jargon
passkey
de publieksnaam voor deze manier van inloggen; een vorm van inloggen in twee stappen (2FA)
FIDO2 / WebAuthn
Fast Identity Online 2 en Web Authentication: de standaarden erachter; deze woorden zie je in instellingenmenu's staan
publieke en private sleutel
de twee helften; alleen de publieke helft gaat naar de site
synced passkey
een passkey die via een kluis naar al je apparaten wordt gekopieerd

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 7: Een sleutel in je hand

Iets wat je hebt
aanrakenin de poortof aantikken

Hier helpt het tegen:

Alles van hierboven, plus je Apple- of Google-account als zwakke plek. Er is geen account meer om over te nemen.

En ook tegen:

Het metalen vlakje moet aangeraakt worden. Software kan veel, maar niets aanraken. Dus geen stille inlog terwijl jij koffie haalt.

Hier gaat het mis:

Verlies. Eén sleutel kwijt is één account kwijt.

Zelf doen

Lees hoe het zit

Ook dit is tweestapsverificatie: de sleutel is wat je hebt, de aanraking plus pincode is wie je bent.

De geheime helft woont hier in een chip die zo gebouwd is dat er gewoon geen opdracht bestaat om hem uit te lezen. Ook jij kunt er niet bij. Zo’n chip heet een secure element en zit ook in je bankpas en in je telefoon.

De aanraking van het metalen vlakje is geen slot maar een bewijs dat er een mens aanwezig is. Software kan van alles, behalve iets aanraken. In de standaard heet dat user presence. Sommige sleutels vragen daarnaast een pincode of vingerafdruk; dan bewijs je niet alleen dát er iemand is, maar ook wie.

PASSKEYde kluisde kluisbv. iCloudApple · Google · PassMaciPhoneiPadwie de kluis opent, krijgt ze allemaaléén kluis, alle sleutelsHARDWARESLEUTELde sleutelgeen kluis, geen kopiebestaat maar één keerkwijt is kwijt — vandaar de tweedekwijt is kwijt

Allebei zegelringen, alleen niet op dezelfde plek. Een passkey wordt vanuit een kluis naar al je apparaten gekopieerd. Handig, maar die kluis is zelf een deur waar iemand doorheen kan. De hardwaresleutel heeft die deur niet; de prijs is dat er ook geen reservekopie bestaat.

Zo heet dit in het jargon
security key
de officiële naam voor zo'n los stukje hardware, bijvoorbeeld een YubiKey; de fysieke passkey
device-bound passkey
een passkey die het apparaat niet kan verlaten
secure element
de chip waarin het geheim onleesbaar opgesloten zit
user presence / verification
de aanraking, en de pincode of vingerafdruk erbovenop

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Trede 8: Twee sleutels en herstelcodes op papier

Iets wat je hebt
sleutelbosde laop papier

Herstelcodes zijn reservecodes die een site je één keer geeft. Ben je je sleutels kwijt, dan kom je daarmee toch binnen. Die weg terug naar binnen heet de herstelprocedure.

Hier helpt het tegen:

Het gevaar dat alle andere treden vergeten: dat de beveiliging jóu buitensluit.

Hier gaat het mis:

Een schadelijk programma op je eigen computer, dat meekijkt terwijl je al bent ingelogd. Daar helpt geen enkele sleutel tegen, want dan heb jij de deur al geopend.

Zelf doen

Lees hoe het zit

Elk systeem heeft een achterdeur voor het geval je jezelf buitensluit. Bij accounts heet dat de herstelprocedure (in het Engels account recovery). Het is bijna altijd de zwakste schakel van het geheel. Wie die achterdeur weet te forceren, hoeft de voordeur niet meer. Daarom bewaar je herstelcodes zorgvuldig, en nooit binnen de dienst die ze moeten redden.

De tweede sleutel dekt het omgekeerde af: dat de voordeur zó goed wordt dat je er zelf niet meer door kunt. Met één sleutel is die sleutel een single point of failure: één onderdeel waar alles van afhangt.

Zo heet dit in het jargon
backup codes / recovery codes
de reeks eenmalige codes die de tweede stap kunnen vervangen
account recovery
de procedure om weer binnen te komen als je buitengesloten bent
single point of failure
één onderdeel waarvan het hele bouwwerk afhangt

Deze woorden staan hier in het Engels, want zo kom je ze tegen. De Nederlandse uitleg staat in het woordenboek.

Wat als de echte site zelf gehackt wordt?

Dan helpt geen enkele trede. De inbreker staat al binnen en hoeft de voordeur niet meer. Maar het maakt wél uit wat hij daar aantreft.

Lees hoe het zit

Een site die met wachtwoorden werkt, moet iets van je wachtwoord bewaren om het te kunnen herkennen. Wordt die voorraad buitgemaakt, dan gaan kraakprogramma’s er dagenlang overheen, en alles wat eruit komt, wordt meteen geprobeerd op je andere accounts.

Een site die met zegels werkt, bewaart je ring niet. Dat kán ook niet: die zit in het metaal. Hij bewaart alleen een afbeelding van hoe je zegel eruitziet, genoeg om het te herkennen. En met een afbeelding van een zegel kun je geen zegel drukken. De buit is letterlijk waardeloos.

de gehackte serverde versleutelde afdrukvan je wachtwoordde publieke helftvan je zegelde versleutelde afdrukvan je wachtwoordde publieke helftvan je zegelte kraken, en elders te proberente kraken en te hergebruikenwaardeloos voor een inbreker

Wat een inbreker van de server meeneemt. Van een wachtwoord ligt daar iets bruikbaars; van een sleutel niet, want de ring is er nooit geweest.

Wat hij wél kan is lezen wat er op die server staat. Daar helpt geen sleutel tegen, alleen versleuteling. Dat is precies waarom een versleutelde maildienst iets toevoegt: als de dienst je berichten zelf niet kan lezen, kan een inbreker in hun kelder dat ook niet.

Is hoger op de ladder altijd veiliger?

Niet altijd. Een ladder doet denken aan één rechte lijn. Zo netjes is het niet.

Lees waarom niet

Een kluis met een sterk wachtwoord en een app-code erop (treden 3 en 5 samen) is in de praktijk sterker dan een passkey op een slordig beveiligd Apple-account. De volgorde hierboven gaat over de techniek, niet over hoe zorgvuldig iemand is.

En elke trede beschermt alleen de voordeur. Wie eenmaal binnen is omdat jij hem hebt binnengelaten, komt geen slot meer tegen.

Wat moet ik nu doen?

  1. Kijk in de lijst van acht op welke trede je e-mail staat. Je e-mail is je voordeur.
  2. Sta je op trede 1 of 2? Neem een wachtwoordkluis en zet een tweede slot op je e-mail. Dat doe je in Ik heb één avond.
  3. Sta je op trede 4? Wissel de sms-code om voor een app. Dat kost vijf minuten per account. Hoe dat gaat, staat in Ik heb een weekend.
  4. Wil je naar trede 7 of 8? Koop twee sleutels. Zet ze op hetzelfde moment allebei aan. Leg de herstelcodes op papier in je noodpakket. Hoe dat gaat, staat in Ik wil verder.

Wat blijft er hangen?

Drie vragen over dit hoofdstuk. Geen cijfer, niets wordt opgeslagen: je ziet meteen hoe het zit.

Vraag 1

Waar op de ladder verandert de aard van de beveiliging echt?

Vraag 2

Een site die met passkeys werkt, wordt gehackt. Wat vindt de inbreker van jou?

Vraag 3

Wat is bij accounts bijna altijd de zwakste schakel?